MUŅOZ, Jokin:
Bizia lo

Mekanoa

Pablo Muņoz Zabaleguiri

Umeak betazalak zabalduxe dauzka. Egunak daramatza begietako negar-jarioa arindu ezinean, eztul eta eztul hasi zen garaitik-edo. Horregatik aitaren gorputz handia lauso batean bildua ikusten du orain, ohe bazterrean.

"Sukaldeko aulki bat ekarri du", esan du bere kabutan. "Zeren, hain dira txikiak logelako aulkiak! Eta aita hain da handia!". Irribarre egin du aita gogoratu duenean aulkitxo horietako batean jarria, belaunak bular parean kuzkur-kuzkur eginik. Zirkora joan ziren egun hura etorri zaio gogora. Hilabete eta erdi-edo lehenago eraman zuen, aurreneko aldiz. Zirkoa ez zitzaion aparteko gauza iruditu, baina pailazoak ikaragarri gustatu zitzaizkion. Batez ere pailazo tontoa bizikleta txiki-txiki baten gainean bueltaka has zenean pailazo serioaren inguruan. Haiek barreak! Haiek eztulak! Aitak ez zion eskuan bizkar gainetik kendu saioak iraun zuen denbora guztian. Gustuko zuen aitak keinu maitakor hori. Paseatzera ateratzen zirenean askotan sentitzen zuen bere eskutzar hori lepoaren gainean. Esku beroa. Esku handia. Bai. Zirkoarena mundiala izan zen. Eta egun hartan ez zen bere urtebetetzea. Ez astebete geroago-edo mekanoa ekarri zion egunean ere.

"Mekanoa, aita!", esan nahi izan du mutikoak, baina irribarre xumea baino ez d egin, eta kostata. Ahotsik gabe dago. Eztarriak ez dio aspaldian obeditzen. Aitak gau-mahaia bere belaunen artera ekarri du, eta gainean mekanoaren piezak zabaldu ditu, azken egunetan, ordu horretan egin duen bezalaxe.

Umeak aspalditik zuen mekanoa begiz joa. Ohi bezala paseatzera atera ziren igande goiz batean ikusi zuen aurreneko aldiz, auzoko denda handi haren erakusleihoaren erdi-erdian. Aitak ez zion jaramon handirik egin muturra kristalaren kontra pegatu eta mekanoa seinalatu zuenean. Montatua zegoen, gainera. Garabi bat zen, metro erdikoa-edo, Pasaiako kaian askotan ikusiak zituenen antzekoa. Dendakoak piezatxo batzuk inguruan zabalduak zituen apaingarri, pieza asko zirela eta, nahi izanez gero, garabia ez beste edozein gauza egin zitekeela erakusteko. "Hara! hara! mekanoa!", hasi zen haurra, ikusten ari zenarekin txundituta. Baina aitak ez zion orain besteko kasurik egiten garai hartan, ez eskua sorbalda gainean hainbestetan jarri ere. Garai latzak zirela errepikatzen zioten berriro gurasoek, auskalo zein gerra aipatu ere bai, eta bera ez zela etxeko ume bakarra. Maria arrebatxoa hor zegoen, eta amaren sabeletik laster irtengo zen ninia ere bai.

Semeak ez zuen etsi, ordea. Oraindik ere segitu zuen igande askotan erakusleihoaren aurrean mekanoari begira-begira geratzen, aita xamurtuko zuelako itxaropenean. Baina alferrik. Gabonak iritsi ziren geroago, eta zain geratu zen Erregeek zer ekarriko.

"Gaur Pasaiakoa", esan dio aitak. Pasaiako portuko garabiez ari da. Umea ondo zegoen garaian, Pasaiako portuan txalupa hartu eta Donibanera joaten zen familia osoa igande arratsalde-pasa. Umeari begiak joaten zitzaizkion kai bazterrean, geldi-geldirik ikusten zituen garabi haietara. Beti igandeetan joaten zirenez, sekula ez zituen lanean ikusi. Abandonatuak ziruditen. Ahulduak beren herdoilean.

"Minik ba al duk, Andres?".

Ederki daki ez diola semeak erantzungo, baina jadanik ikasi du semearen aldartea haren begietan antzematen. Hilabetetik gora darama ohean, gixarajoak.

Lehenengo piezari heldu dio. Poliki. Semeari astia eman nahi dio mugimenduak segitzeko. Orain hartu, orain kokatu. Azken botikak hartzen hasi zenez geroztik sorgortu antzean dago haurra, eta kosta egiten zaio inguruneari behar bezala erreparatzea. Hitz egin ere, polikiago hitz egiten dio aitak.

"Oinarria jartzen ari gaituk", esan dio. "Oinarri sendoa behar dik. Ez dakik zer nolako fardelak jaso behar dituen garabi honek!". Semeak hamaika aldiz entzun dio hori bera, ia-ia gauero, baina hitz horien esperoan egon da aitak pieza guztiak gau-mahaiaren gainean barreiatu dituenetik. "Piezarik handienak dituk. Txikiak goi-goian jartzekoak dituk", segitu du aitak.

Nola damutu zitzaion Errege Egun hartan semeari mekanoa ekarri ez izana! Amaren ohiko galtzerdi, kulero eta galtzontziloekin batera, semeak inola ere espero ez zuen baloi gogor hura jarri zuten arrebatxoaren opariaren ondoan. Maria txikiak berehala heldu zion bera baino dezente handiagoa zen trapuzko panpina erraldoi hari. Semea, berriz, baloi ondoan makurtu, eta esku batetik bestera ibiltzen hasi zen, interes handirik gabe. Argi zegoen mekanoa espero zuela, baina ez zuen horretaz hitz erdirik ere esan. Gero ahal izan zuen moduan iraun zuen amaren aurrean zutik, galtzontziloak eta galtzerdiak probatzen zizkion bitartean. Amari egiten uzten bazion ere, mutikoa ez zegoen gustura. Eta aita horretaz ohartua zegoen. Kontua ez zen bakar-bakarrik berak mekanoa nahi eta Erregeek baloia ekarri ziotela. Aitak besterik ere ikusi zuen semearen jarrera hartan. Mutiko kozkortu bat ikusi zuen ordura arteko umetxoaren tokian.

"Badaki Erregeena", esan zion emazteari, umeak opariak harturik logelara erretiratu zirenean. "Ederki asko dakizu ezin genuela mekanoa erosi", erantzun zion emazteak, bi-biek sentitzen zuten damua arindu nahian-edo. Seguru zegoen amak ere umea kozkortuta ikusi zuela galtzontziloak kendu eta jarri bitarte hartan, nahiz eta galtzontziloak, beti bezala, nahiko handiak geratzen zitzaizkion.

"Berandu, berandu erosi hion mekanoa!", pentsatu du orain aitak, "beranduegi". Semea orain umeago iruditzen zaio lanpara txikiaren argitan. Mantak begietaraino jasoak ditu eta, eztul egiten duenean, maindirea estutzen du ahoaren gainean. Ez du aita asaldatu nahi, agidanez. Hor ikusten du lausoaren atzean, piezatxoak bere eskutzarretan ibiltzen. Piezak hartu eta jartzen ditu poliki-poliki, bakoitza bere tokian. Baina serio dago aita. Pentsakor. Eta badaki beragatik dela. Nekatuta dago aita. Eta logurak. Bera bezala.

"Freskatzea nahi du?", galdetu dio ohe bazterreko zapi hezea eskuetan harturik. Galdetu gabe ere egin izan du askotan, baina orain isila bete nahi du nola edo hala. Umeak esker oneko begiratu bat egin dio zapiaren freskura kopeta eta masailetan sentitu duenean. Zapia bere tokian utzi du gero, ezari-ezarian.

"Garestiegia zuan", pentsatu du. "Baina, orduan garestiegia bazen, zergatik ez hilabete batzuk geroago?". Eztul txikia egin du semeak mantaren azpian. Beroak dago. Aitak, ordea, ez dizkio maindireak aho gainetik baztertu. Beste pieza bati heldu dio. Zein zaila egiten zaion, behin aurreneko pieza handiak jarriz gero, pieza txiki horiek erabiltzea! Umearen begi zabal lausoak eskuetan sentitzen ditu iltzatuta.

Xuhurra. Xuhur fama dauka bere lagunen artean. Eta badaki bere bizkarrean askotan txantxetan aritzen direla kontu horrekin. Xuhurra nor eta bera, Atotxara Reala ikustera joatea ia-ia bizio bakarra duena. Eta udako zezenketak... Gainera, nahi izan balu, orduko hartan amore izan balu, ez lirateke orain alokairua ordaintzen arituko. Min egin dio emaztearekin izandako sesioa gogora ekarri izanak, bai. Kaskagogorra halakoa! Egoskor alaena! Hasperen egin du gutxika-gutxika forma hartzen ari den garabiaren aurrean. "Ez zekiat, ba?", esan du berekiko, "ez zekiat, ba, ondo jokatu ote nuen orduko hartan".

"Ohore kontua da", esan zion emazteari, ezkondu berritan aitaginarrebak pisu puska hura eskaini eta ezetz esan zuenean. "Neronek mantendu nahi dut neure familia", errepikatu zion. Neurri batean egia zen, baina egia ere bazen emaztearen anaiak eta haren lagunek egindako isekak eta txantxak zituela gogoan erabaki hura hartzean. Familia kaskarin xamarra iruditu izan zitzaion hasiera-hasieratik emaztearena. Lanean zaildu gabeak. Txoropitoak. Koinatu gaztea batez ere. Beti alferkerian, kankailu, lepoluze eta antzekoak ahotan hartzeko, kariņo handiarekin, berak esaten zuen bezala. Donostian hainbeste pisuren jabe izateak ez zion lizentziarik ematen bera modu horretan gutxiesteko. "Indiano harroputza. Edozeinek egin zezakek fortuna Argentinan", pentsatu izan du behin baino gehiagotan. Baina lastima zion. Ez zion atarramendu onik ikusten haren bizimoduari. Elizara joan ez. Lanean aritu ez. Hori bai, gerra garaian arazoetan sartu zenean, berak, mozoloak, dibertitzen ez zekien tristeak, haren alde egin behar izan zuen autoritatearen aurrean. Euzkadi gora, Euzkadi behera. Ahoa betetzen zitzaion kontu horiekin Argentinoari. "Ondorio horiek zekartzak, bai, ganora faltak!".

Emaztearen aiene isilak entzuten ditu aldiro. Sukaldean utzi du, negarrez. Malkotan lehertua egon da bera iritsi denetik, baina zotin itoak dira bereak, ahora iritsi gabe eztarrian korapilatzen diren horietakoak. Ez du semeak entzuterik nahi, agidanez, eta horrek areagotzen dio nahigabea. Maria txikia bainatu eta oheratu du, afariaz erabat ahaztuta. Ez da harritzekoa. Egun gogorra izan da harentzat. Aste osoa. Bera iritsi denean medikua aurkitu du Andresen ohearen ondoan makurtuta, umea auskultatzen. Lehenagotik zekitena berrestu die. Zerbaitegatik eman zien orain astebete etxera ekartzeko aholkua. Horrela, behinik behin, umea irribarretsu ikusi ahal izan dute tarteka-marteka. Ama, berriz, burua jaso ezinean ibili da ordudanik.

"Kaskagogorra halakoa!", esan zionean, ez zuen, ez, txarrean hartu. Ezin zuen besterik espero, aitaginarrebak eskaini zien pisua ikusita. Beraien logelak interno egon zen eskolako ikasgeletako bat zirudien, eta bainugela orain daukaten salaren tamainakoa zen. Sukaldean hozkailua, eta gela guztietan txirrina, zerbitzuari deitzeko. Nola ez zion purrustadarik botako hura guztia galdu eta gero?

Gozoa jarri zen haren gurasoen etxetik irten zirenean. Oraindik ikusten ari da bere aurrean. Bera kale mailan, eta emaztea bebarruko alturatxoan jarria. Horrela ere ez zitzaion paparrera ere iristen, pottolaxka. Lepoa gora jasota, gorri-gorri eginda iltzatu zizkion haren begi berde handi horiek, haren esku txiki gizenak gora eta behera astintzen zituen bitartean. "Kaskagogorra! Harroputza ez beste!", oihukatu zion behin eta berriro. Jenio bizikoa, emaztea. Izugarria behar du, bai, orain ezin kanporatz barrenak erretzen dizkion minak.

Behintzat ez zion kontra egin haren aita eta anaiaren aurrean. Lotsagarri utziko zuen, bestela. Barruan gorde zuen dena kalera jaitsi ziren arte. Bairudien egunak iraun behar zuela sututa, purrustada eta ondoko muturrak ez ziren-eta nolanahikoak. Baina errietak ez zuen gehiagorako eman. Etxera iritsi zirenean bekozkoarekin segitu zuen tarte batez, eta berehala afaria prestatu beharrak sukaldera eraman zuen. Aurrerantzean ez zuen kontu hura berriro hizpidera ekarri, ez anaiak pisu hori eta beste guztiak frontoiko eta kasinoko zorrak kitatzeko erabili zituenean, ez gerra ondoko zorigaiztoen erdian ere.

Zapi hezea berriz ere kopetatik pasatu dio, emaro. Eztulak geroz eta isilagoak ditu. Ahul-ahul dago semea, baina ez dio mekanoari begirik kentzen. "Bai, Andres, garabia poliki-poliki tentetzen ari du", esan dio. Hanpa-hanpa eginda daude haren begiak, biribil-biribil, eta dirdirarik gabe. "Amaren bezalakoxe begiak izan ditik beti", pentsatu du, emaztearen sutuald hura berriro gogora ekartzearekin batera.


Š Muņoz, Jokin. Bizia lo, Alberdania, Irun, 2003.

Š Argazkia: Alberdania