ORMAZABAL, Joxantonio:
Bihotza zubi




Ez dago gauza ederragorik
ez dago lan politagorik
bihotz batetik besteraino
ni nagoen lekutik
zu zauden lekuraino
letrazko harriekin
maitasunezko zubiak
eraikitzea baino.




Nire ostadarra

Udalekuetan maitemindu nintzen lehenengo aldiz. Zerbait berezia ikusi nion nik Oihaneri. Bestela ez da posible. Urte batzuk iragan dira geroztik, aspaldi samar desagertu zitzaidan nire lehen maitasunaren ostadar hura begien bistatik, baina hor daukat oraindik irudimenetik bihotzera zubi eginda. Ez dut ikusten, sentitu bai.
Nik uste dut bera ere nirekin maiteminduta zegoela. Hala esaten zidaten haren begiek, haren irribarre gozo lotsati samarrak. Ez dakit zer indar ezkutu zeukan ni hala erakartzeko.
Udalekuetako ekintza guztietan elkarrekin parte hartzen genuen. Gauero-gauero, elkarren ondoan esertzen ginen izarren azpian eta suaren inguruan.
Gogoratzen al zara, Oihane, suaren mihi luze gorri dantzariei begira nola kantatzen genuen abesti magiko hura? "Gauaren ilunean, zuhaitz bitartean?"
Baina nik ez nion esan inoiz maite nuenik. Berak ere ez niri. Hamabost egun besterik ez zuen iraun udalekuetako egonaldiak, hamabost egun zerutiar. Denbora laburregia bi maitemindu lotsatirentzat.
Hori bai, musu dardarti batekin agurtu genuen elkar bi autobus handiren artean, udalekuetako azkeneko egunean. Lagun guztiak barrez eta txistuka hasi zitzaizkigun. Eta halaxe, gorri-gorri, ezkutatu zen nire bihotzeko ostadarra: gehiago inoiz ikusi ez dudan baina ahaztuko ez dudan Oihane.
Ez dakit irakurriko duzun, baina zuretzat idatzi dut poema hau:


Ostadarra jaio da
eguzki euritan
Erromako zubia
neure begi bistan.

Maitemindu egin naiz
ostadarrarekin
zazpi koloretako
nire damarekin.

Zuri begira nago
lurretik zerura
poza alde batetik
bestetik tristura.

Denbora gutxirako
jaiotzen zara zu,
bizi zaren artean
maitatu nazazu.




Aulki batean bi lagun

Badut nik lagun bat beti hika hitz egiten didana. Eta nik ere halaxe egiten diot berari. Barkatuko duzue, baina ez noa bere izenik hemen jartzera. Badakit ez litzaiokeela batere gustatuko. Eta ez daukat lagun batekin haserretzeko gogorik. Bestalde, nire lagun horrek badu andregai pertxenta bat ere, kontakizun honetan izena aldatuta azaltzen dena.
Etxera etorri zitzaidan lehengoan izenik gabeko lagun hori. Hontaz eta hartaz hizketan aritu ondoren, esan zidan:
-Hi, oraindik ez diat esan zertara etorri naizen ere.
-Zerk ekarri hau, ba, lagun zahar honen igogailurik gabeko etxeko bosgarren pisuraino? -galdetu nion esaldi nahastu eta ironiko samar batekin.
-Ba, esango diat -erantzun zidan-. Ez zekiat hi nolako "eskritorea" izango haizen. Beti haurrentzat idazten duk eta, barkatuko didak, baina ez ditiat hire bertso eta ipuinak irakurtzen.
-Ez duk ezertxo ere galtzen -esan nion sentitzen nuen bezala-. Hobe duk askoz ere andregaiarekin paseatzea nire liburuak irakurtzea baino. Askoz ere poetikoagoa duk hori.
-Hi, ba, andregaiarengatik etorri nauk, hain zuzen, gaur hiregana.
-E? Nola?
-Esango diat. Igandean andregaiaren eguna duk. Opari bat egin nahi zioat eta ez zaidak neure buru gogor honetan ezertxo ere jaiotzen. Nik ez diat balio honelako gauzetarako.

Orduan, nahiz eta harritu samarturik geratu, nire lagunari ideia bat edo beste ematen saiatu nintzen neure borondaterik onenarekin:
-Zergatik ez dizkiok zinera joateko bi sarrera oparitzen?
-Sarrera bat berarentzat, eta bestea norentzat? -galdetu zidan jakin-minez.
-Bestea hiretzat, moteil, hiretzat!
-Aaaa!
-Edo, talasoterapia saio batzuetarako bono batzuk?
-Nola esan duk, talosa... zer?
-Masajeak eta...
-Ez, ez. Edurneri masajeak nik ematen zizkioat ondoen.

Ni isildu egin nintzen, aho hertsiaren gainean hatz erakuslea jarri, begiak bildu eta irudimena azleratuz. Baina urduri samar zegoen, nonbait, nire laguna eta ez zidan kontzentratzeko denborarik eman.

-Eta hik ez al huke bertsoren bat edo antzeko zerbait polita idatziko nik Edurneri oparitzeko? Asko gustatzen zaizkiok horrelako gauzak. Zerbait sentimentala izan behar dik, malkoak begietara ekartzeko modukoa. Ez zekiat...

Baietz esan nion, saiatuko nintzela, eta etortzeko biharamunean.
Eskerrikaskoka irten zen laguna etxetik. Barkatzeko baina presa zuela esan zidan, andregaiarekin geratuta zegoela.
Ordu erdi bat baino lehenago atera nintzen neu ere etxetik, inspirazio bila. Izan ere, gauza jakina da goserik gabe jaten hastea edo baloirik gabe futbolean jokatu nahi izatea bezala dela inspiraziorik gabe idazten hastea.
Banindoan, ba, aulkiz eta zuhaitzez inguratutako herriko parke biribilean eta hara hor non ikusten dudan bikote bat aulki batean eserita. Hamar bira baino gehiago emango nizkion ziur aski parkeari iluntze hartan.
Bira bakoitzean, urrutitik eta hurbiletik, adi-adi begiratzen nien aulkiko bi maiteminduei. Gero eta estuago heltzen zioten elkarri. Musu, laztan eta irribarre goxoen artean, maitasunezko hodei batean bezala zeuden, mundutik aparte. Ez zuten asko pentsatuko nire inpirazio-iturri bihurtzen ari zirela.
Eta ez diot batere gezurrik mundutik aparte zeudela esaterakoan. Sinetsiko al didazue ordu erdi bat lehenago nire etxetik atera zen laguna eta bere andregaia zirela aulki hartan zeudenak? Eta ez ninduten ezagutu. Egia izango da maitasuna itsua dela.
Etxera joan nintzen, paper zuri bat hartu nuen eta ondoren datorren poema idatzi nuen nire lagunarentzat. Kartazal itxi batean eman nion hurrengo egunean. Eta oraindik ez dakit handik aurrera zer gertatu zen. Ez bainaiz egon geroztik nire lagunarekin.

Triste nagoenean
sentitzen naiz arantza
eta alai nagoenean lore.

Tristuraren arantzak
zulatzen didanean bihotza
ez dut entzuten
lagunen hitz-hotsa.
Ez dut besterik sentitzen,
bakardade hotz-hotza.

Alaitasun lore naiz
beste batzuetan,
maitasunaren jardinean
zuk hartzen nauzunean
besoetan.




Esaten dute

Esaten dute, aspaldi-aspaldi, gizona sua egiten hasi zen garaian, txori bakarti bat zeharo maitemindu zela suarekin. Iruditzen zitzaion, hego zorrotz dantzari haiekin, sorgin gorri huraxe izan zitekeela bere lagunik onena.
Txori bakartia suaren inguruan hegan zebilen, gero eta hurbilago, gero eta eroago? Alde egiteko handik esan zioten han inguruan zebiltzan txori batzuek, ez erortzeko mamu gorri hiltzaile haren besoetan.
Baina alferrikakoak izan ziren lagunen aholkuak. Suak kiskalita utzi zuen txori txoriburu hura.
Esaten dute, baita ere, maitasunaren iturrira hurbiltzen diren pertsona askori eta askori kalte egiten diela hango urak, pozoituta dagoelako. Eta pozoiaren eraginak bizitza osoan irauten omen die batzuei.
Ez ahaztu maitasunak erre, erotu, itsutu, gaixotu eta ito ere egin dezakeela.
Eta hurrengo poema honek kontatzen du, txoria suarekin bezala, ilargia nola maitemindu zen eguzkiarekin.

Egunsentian
soineko zuriz, apain-apain,
eguzkiaren bila
abiatu da
ilargi maitemindua.

Hontzek eta izarrek
esan diote ez joateko,
baina alferrik da esatea.
Hobe luke askoz ere
ibaiarekin maitemintzea.

Ez da konturatzen, ez,
ai, maitasun eroa,
ez da konturatzen ilargia
zein den hilgarria
suzko bolaren
garraren beroa.
Ai, maitasun sutsua!
Ai, maitasun itsua!




Hobe da...

Itsasoren aita eta ama banandu zirenean, bien aurpegietan ikus zitezkeen tristura aztarna batzuk. Baina ez zegoen haserrerik, gorrotorik eta ezinikusirik haien artean. Zortzi urte zeuzkan Itsasok orduan. Ondorengo egunetan negar egin zuen, bai. Baina, poliki-poliki, bizimodu berrira ohitzen joan zen.
Urte batzuk iragan dira geroztik. Eta gaur, hain zuzen, aurkikuntza bitxi baten berri eman dit Itsasok, nire lagunik lagunenak. Amaren etxean kuxkuxean, zoko miaketan, zebilela, poema bat aurkitu du, nonbait, eskutitz eta argazkien artean.
-Hau zer da? -galdetu omen dio amari.
Eta amak, papertxoa hartu eta handik begirik apartatu gabe, honela erantzun omen dio hasperen sakon bat egin ondoren:
-Begira, Itsaso. Egia esango dizut. Zure aitak oparitu zidan banandu ginen egunean. Nik buruz dakit, eta ez dut uste inoiz ahaztuko zaidanik.
Itsasok ere buruz ikasi behar omen du amaren mesanotxean aurkitutako poema hori, oso mugarri garrantzitsua baita bere gurasoen historian.
Honela dio:

Hobe da
maitasunaren korapiloa askatzea
maitasunaren soka etetea baino.
Maitemindu ginen, baina
ez hil arte irauteko adina.
Maitasunaren jardin loretsuan
askatasunez batu ginenak
bana gaitezen askatasunez
bidegurutze arantzatsu honetan.




Min

Arrazoi asko dago mundu honetan triste egoteko. Horregatik daude era askotako trsiturak: tristura arinak, iraunkorrak, jota uzten dutenak, eguraldi txarrak ekarri eta eguzkiak eramaten dituen tristurak... Baina ez dago tristura alairik, alaitasun tristerik ez dagoen bezalaxe.
Eta bihotzaren barru-barruraino zuztarrak botata dauzkaten tristurak dira tristeenak, iraunkorrenak, sakonenak, elurra egin edo eguzkiak berotu, beti irauten dutenak.
Gogoratzen al haiz nola kontatu hidan behin, negarra begietan, zer gertatu zitzaion goiz batean autoan lanera zihoan hire andregaiari? Denbora asko iragan duk geroztik, baina...

Ai, min nerea
barru-barruko aberea.
Ai, nire mina
abere domaezina.

Min ematen dit
barruko zaldi basatiak
min eta min
maitearen hutsune gaziak.

Ezin domatu
nire barruko zaldia
ezin goxatu
nire min gazia.

Maite bat izan
eta hura hil.
Geroztik
minaren
penaren
zaldi basatiaren
mende nabil.




Atsegin dut

Ikastolan, literaturako irakasleak, asteburuan poema bat idazteko agindu zien ikasleei. Jai goizean jaiki zen Txomin, eta bere gelako leihotik begiratu zuen. Zerua urdin-urdin eta itsasoa bare-bare ikustean, hondartzara joateko gogoa sartu zitzaion gorputzean. Baina irakasleak agindutako lanak ez zion buruan bakerik ematen. "Segituan egitea onena", pentsatu zuen bere artean.
Eta hala hasi zen poema idazten. Hasi bai, baina asko kostatu zitzaion aurrera jarraitzea. "Itsasoa, uhinak, eguzkia, zeru urdina?". Azkenean, behintzat, oker edo zuzen, idatzi zituen bost lerro eta bukatutzat utzi zuen ikastolako lana. Hau zioen paper zuriko tinta urdinak:

Atsegin dut, bai,
itsasoan jaio
eta emeki-emeki
hondartzan hiltzen den uhina.
Atsegin dut, nola ez?,
urrutiko suak margotutako
sabai urdin-urdina.


Astelehen goizean, ikasleek eramandako poema guztiak jaso eta irakurri egin zituen irakasleak.
-Fina da, polita; baina bukatu gabeko etxea ematen du -esan zion Txomini.
Txominek pentsatu zuen bere artean: "Bukatu ezak heuk nahi baduk!"
Eta pentsamendu hura egia bihurtu zen. Irakasleak, etxean, Txominen poema landu egin zuen, bere erara idatzi. Oso ondo etorri zitzaion hurrengo egunean andregaiari oparitzeko, haren urtebetetze-eguna baitzen. Baina inoiz ere ez zion ezer esan Txomini. Andregaiari ere ez zion kontatu letrazko etxetxo hura nola osatu zuen. Dena dela, egia da irakaslearen andregaiari kilikili egin ziola bihotzean senargaiaren opariak. Hamar lerro zeuzkan orain:

Atsegin dut, bai,
itsasoan jaio
eta emeki-emeki
hondartzan hiltzen den uhina.
Atsegin dut, nola ez?,
urrutiko suak margotutako
sabai urdin-urdina.
Baina zure begietan dago
nire benetako atsegina,
eta zure malkoetan nire samina.






Š Ormazabal, Joxantonio. Bihotza zubi, Elkar, Donostia, 2001.