Sarrera hitzak

EUSKAL HISTORIA LITERARIOA

© Jesús María Lasagabaster (Deustuko Unibertsitateko Irakasle Emeritua)

© Itzulpena: Di-Da




Hogeita hamar urtetik gora unibertsitatean irakasle jardun ondoren, baliteke lanbide deformazioaren arrastoren bat izatea, nire adinean jada, desagerrarazi ezinekoa, baina gaiak tratatzeko eta aztertzeko kontzeptuen eta metodologiaren hertsitasuna bilatzen dut itsu-itsuan.

Eta horren ondorioa da, zalantzarik gabe, "euskal historia literarioa" izenburua duen lanaren sarrera idazteko proposamena luzatu didatenean, berehala galdera hauxe bururatu izana: zergatik "historia literarioa" eta ez "literaturaren historia", horixe izanda, itxuraz, "politikoki zuzena"?

Obra osatzen duten kapituluen gidoian, esaterako, "ahozko euskal literatura", "literatura klasikoa", "XX. mendeko literatura", "haur eta gazteentzako literatura", etab. aipatzen direlako. Hala ere, egia da egileei egiten zaizkien gomendioetan azpimarratu egiten dutela testuak testuinguruan jarri behar direla, zein "euskal literatur sistematan" dauden eta diharduten, alegia. Eta horrek pentsarazten dit "euskal historia literarioa" izenburua aukeratu badute, "arrazoiren" bat izango dela, eta "arrazoi" horixe, hain zuen, umilki, argitzen ahaleginduko naiz orri hauetan.

"Euskal historia literarioa"ri buruz hitz egitea, hasteko, euskal literatura sistema bateko -sistema literarioko- osagaitzat hartzea da, bertako parte da eta hartatik bereganatzen ditu zentzua eta orientazioa; eta horretarako ez da beharrezkoa literaturaren teoria marxistara jotzea; izan ere, Tomachevski formalistak adierazia zuen lan literarioaren dimentsio soziala, nahiz eta, ikuspuntu formal batetik, literaturaren funtzio soziala hizkuntzak zehazten duen.

Eta hizkuntzaren bitartekaritza, hain zuzen, "euskal historia literarioa" egiteko eta sistematizatzeko funtsezkoa da.

XX. mendera arte ia, euskal literaturaren historia euskaraz idatzita zegoenaren historia da. Eta garai hartan, euskaraz idatzita zegoena ezin izango litzateke "literaturatzat" hartzen den horretan sailkatu, hitzaren ohiko zentzuan behintzat. Teoria literarioari buruzko nire eskoletan, ikasleei arazoen planteamendua errazteko nahiak bultzatuta, gustuko nuen errepikatzea literatura hizkuntza eta "beste zerbait" ere bazela; hain justu, hizkuntzaren aurrean, literaturari espezifikotasun hori ematen dion "beste zerbait" hori zertan den argitzea izan da teoria literarioaren gakoa, formalismo errusiarretik hasi eta pragmatikara bitarte. Eta eztabaidaezineko apotegma gisa, harro esatea gustatzen zitzaidan: "idazten den guztiak inoiz literatura bihurtzeko arriskua du".

Hizkuntzak, literaturaren objektu material gisa -koloreak pinturan edo soinua musikan diren bezala-, literatura-testuekin batera "unum" banaezina osatzen du eta, inplizituki bada ere, historia literario orotan dago.

Arlo horri dagokionez, euskal historia literarioak eskaintzen duen espezifikotasuna begien bistakoa da, zalantzarik gabe: lehenik eta behin, hizkuntzaren batze-prozesua orain dela gutxira arte gauzatu ez delako; data bat finkatu nahi izanez gero, 1968. urtea hartu beharko genuke. Urte hartan, Euskaltzaindiak Arantzazun egin zuen bileran, behin betiko finkatu ziren euskara batuaren oinarriak; erabilera literariorako behinik behin. Euskarazko testuen euskalki-aniztasuna -lapurtera, zuberera, gipuzkera, bizkaiera...- berez hizkuntz eta literatur aberastasun garrantzitsua izanik ere, eragozpen handia zen berrikuntza, eguneratzea eta Europako literaturen -bereziki geografikoki eta sozialki hurbilekoenen, hau da, literatura autoktonoa, espainiarra eta frantsesa- sistema orokorrean sartzea helburu zituen literaturaren garapenerako.

1968an Arantzazun izan zen bilera ospetsu hari esker euskara batuaren eredu bat kanonizatzea lortu zen, nahiz eta lehenik eta behin literaturarako pentsatu zen.

Oro har, esan daiteke idazle ia guztiek onartzen dutela euskara batua, eta horrek euskal literaturaren garapen harmonikoagoa eta bideragarriagoa ahalbidetzen du.

Baina hizkuntzek ez dute euskaltzainek egiten, hiztunek baizik, eta idazleen zeregina, hiztun kualifikatuak direnez, hizkuntz eredu "artifizial" samar hori tresna bizi eta malgu bihurtzea da, modernitatean lekua hartu nahi duen literaturak aurre egin beharko dien munduaren errealitate eta ikuspegi berrien literatur adierazpideari egokitzeko.

Euskal historia literarioa baldintzapean eduki duen beste elementu bat -diakroniari eta bilakaera historikoari dagokienez- literatura orotan ohikoa den hizkuntza/literatura harremana ez ezik, euskal literaturak praktikan euskararekiko izan duen mendekotasuna da -zortasuna ere esan daiteke: euskarazko literatura egitea, XX. mendera arte, euskara lantzeko modua ez ezik (modu inplizituan nahiz esplizituan), besterik ere izan da sarritan: hizkuntzaren apologia inplizitua egitea -esplizitua izateraino- eta errealitatearen edo ideien unibertso konplexuak adierazteko euskarak duen balioa praktikan erakustea. Lehenengo idazle euskaldun ezaguna -Etxepare- esaten ari garenaren adibide pragmatikoa da.

Testuinguru horretan ondo ulertzen da euskal historia literarioaren zentzuaren ildo nagusia -literaturaren autonomiaren konkista hizkuntzaren aurrean- gizartearen eta kulturaren testuinguruari lotzea.

Idazleak sormeneko literatura egitean, mendebaldeko Europako literatur multzoan, hizkuntza minorizatu, baztertu eta babesgabearen apologeta hutsa ez sentitzen hasten da. Garrantzi "txikiagoko" hizkuntza izan arren, mendebaldeko literatur sistemen multzoan sistema gisa funtzionatzeko eta adinez nagusia izateko nahia duen hizkuntzan egiten du literatura.

Euskal literaturaren autonomia aurrerakoi horren ezaugarri nagusiek literaturak gizartean funtzionatzeko behar dituen eremuak hartzen dituzte: sormena, banaketa eta literaturaren kontsumoa.

Literaturaren sormenari dagokionez, idazlearen estatutu pertsonalean eta sozialean gertatu den aldaketa sakona aipatu behar da lehenengo; izan ere, literatura egiten du baina ez militantzia linguistiko edo soziopolitikoaren lekukotza paradigmatiko gisa, baizik eta osagai linguistiko eta soziopolitikoetatik abiatuta (ez baitu batek bestea inola ere baztertzen) literatur sistemari berari datxezkion arau espezifikoei men egiten dien praktika gisa; eta literatur sortzaileak errespetatu egin behar du sistema hori. Arauzko idealismotik eta soziologismo arruntetik at, idaztea praktika sozial espezifikoa da, jarduteko arau errespetagarriak dituena. Azken finean, idazleak gustuko duelako eta gogoak ematen diolako idazten du, eta ez du literaturaz kanpoko arrazoi garrantzitsurik erabiltzeko premiarik -zeinahi direla- bere jarduera justifikatzeko.

Euskadin idazle izatea eta euskaraz idaztea eta beste herrialde batean eta beste edozein hizkuntzatan idazle izatea, gauza bera dira.

Baina euskal idazleen estatutu literario eta sozial berri horrek derrigor ekarri du idazketaren bidezko sormen-jarduera ororen oinarriak aldaraztea.

Modernitatean tokia hartu nahi duen euskal literatura berriaren lurraldea ez da hiztun gutxi dituen eta baztertuta dagoen hizkuntzarena, haren egoera problematikoarena -agonikoa ez esatearren- eta beharrizanena, edo ia etengabe gatazkan dagoen eta literaturari konpromisoa eta konplizitatea exijitzen dizkien herrialde batena. Euskal literatura berrituaren eta etengabe berritzen ari denaren autonomiaren lehenengo exijentzietako bat "doakotasuna" da; "artea arte huts" modu berri baten estetizismo hutsean murgildu gabe -hirurogeita hamarreko urteetan ordaindu zuen formari zegokion zerga- hau da, behin betiko berreskuratzea literaturaren identitatea eta espezifikotasuna hizkuntzaren eta gizartearen bizitzaren testuinguruan.

"Euskal nobelagintza errealitatearen mugan", izenburu hori eman nion euskal nobelagintza garaikideari buruzko gogoeta bati 1988an, II. Euskal Mundu-biltzarra egin zenean. Bazen orduan, nire ustez, ez arbuioa baina bai kexu inplizitua gure eleberria ez zelako, kanpotik begiratuta behinik behin, nobela-unibertsoak eratzeko material zoragarri gisa ikusten ziren gatazka-egoeraz beteriko zentzuzko adierazpidea. Beti uste izan dut hain berandu agertu zen euskal eleberriak ez zuela izan -ez zuela eduki ahal izan- olerkigintzak izan zuena bezalako bilakaera historikoa, eta derrigor igaro behar izan duela -jarraipenerako aukerarik gabe- jatorri idealista eta erromantiko argiko kostunbrismo anakronikotik esperimentura eta abangoardiara, errealismotik igaro gabe; eta horixe da, hain zuzen, Europako literaturetan, eleberriaren adin-nagusitasuna eta generoaren sendotasuna adierazten dituena.

Baina ez da neurriz kanpokoa galdutakoa berreskuratu egin dela esatea; eta bestela, froga adierazgarri bat da euskal literaturari sari nazionalak eman izana, hain zuzen, narratzaileei eman izana: Bernardo Atxagari 1989an, Obabakoak lanagatik, eta Unai Elorriagari 2002an, SPrako tranbia, lanagatik.

Egile horiek eta euren testuek gaur eguneko euskal literatur sorkuntzaren erreferente berriak eta idazlearen literatur estatutu berria finka dezakete.

Eta ez dira euskarazko literaturaren kasu bereiziak edo erregela berresten duen salbuespena. Bernardo Atxagak Narratibako Sari Nazionala jaso eta gero, futbolari onen gisa erreakzionatu zuen, "taldeko" lana izan zela eta bera idazle, kasu honetan euskarazko literatura sari nazionalen gailurreraino eraman zuen narratzaile "talde" horretako ereduzko lekukotza baino ez zela esanez, literatur sarietan, bai eta nazionaletan ere, dagoen gauza erlatibo guztiekin.

Literaturaren autonomia, Ustela eta Pott literatur aldizkarietan aitzindari nabarmenak izan zituenez, euskal historia literarioan eta bizimoduan barneratuta dagoen gauza da, behin betiko gainera.

Literaturaren eta idazlearen sormen lanaren autonomiaren konkista horretan, egia da, aldeko eragina duten literaturaz kanpoko inguruabarrak badirena. Gurean, garrantzitsuena, Franco hil ondoren haren diktadura behea jotzea eta elkarbizitza politikorako marko demokratikoa ezartzea izan zen; demokrazia hasi berria kontraesanez betea, eta, Euskadin batez ere, batzuen hitzetan -oso terminologia eztabaidagarria erabilita- "euskal gatazka" deiturikoa konpontzeko gai izan ez den arren.

Dena dela, ordea, idazteko zeregina gaur egun kokatuta dagoen testuinguru soziopolitiko eta kulturala erabat aldatu da, eta ordura arte ezezagunak ziren aukerak eskaini dizkie.

Eta alferrik da esatea, batek baino gehiagok egin duen bezala, derrigorrezko zentsura-egoeran sortzeak gauzak esateko zeharkako bideak bilatzera bultzatzen zuela idazlea, eta, isiluneek, eufemismoek eta erretizentziek idazketaren maila erretorikoa aberasten laguntzen zutela. Nik beti uste izan dut zentsura katekesian definitzen ziguten infernua bezalakoa zela, gaizki hutsa, ongi apurrik gabea. Hala ere, zentsura desagertzeak literaturaren urrezko aro berri distiratsua agerraraziko zuela pentsatzeko lañotasuna ere saihetsi behar zen.

Egoera politiko berriak eragin positiboa eduki zuen kultur bizimoduan eta jardueran, eta euskal literaturan zurrunbiloa eragin zuen: argitaletxeak nonahi, sormenerako laguntzak, literatur sariak... Agian, azken horiek batez ere, horren hiztun gutxiko hizkuntzan egindako eta horren irakurle potentzialen kopuru txikia zuen jarduera literarioak apenas erantzun baitziezaiokeen halako ugaritasunari.

Baina estatistikak oso adierazgarriak dira, eta kantitatea eta kalitatea sinonimoak ez diren arren, euskal liburuen ekoizpena eta egileen kopurua handitu egin ziren oso urte gutxian eta progresio ia geometrikoan. Hona hemen datu batzuk adibide gisa: 1876. eta 1975. urteen artean urteko 31,5 liburu argitaratu ziren; 1975etik 1994ra bitarte, ordea, urteko 659,2 liburura iritsi ziren. 1998an 1.458 liburu argitaratu ziren, eta euskarako idazleen katalogoan 300 izen agertzen ziren.

Mari Jose Olaziregik euskal idazlearen soslaia proposatu du; hona hemen ezaugarri batzuk: % 90 gizonak dira, eta % 10 emakumeak. Batez besteko adina 49 urtekoa da (gehienek, % 70ek, 30 eta 50 urte bitarte dituzte), eta horrek erakusten du gaur eguneko literatur sorkuntzako jardunean hainbat idazle-belaunaldi bizi direla elkarrekin. 20-30.eko urteetan jaiotakoena (Txillardegi, esaterako), historialari eta kritikari batzuek 64ko belaunaldia deitzen dutena -data oso adierazgarria; izan ere, urte horretan Arestiren Harri eta Herri argitaratu zen-, eta Saizarbitoria, Urretabizkaia, Lertxundi... barne hartzen dituena; 1950. urtearen ondoren jaiotakoena eta Olaziregik "autonomia literarioaren belunaldia" deitzen duena -Atxaga, Iturralde, Sarrionaindia-, eta 60.eko urteetan jaio eta 80.ekoetan argitaratzen hasi zirenena.

Ez al dira belaunaldi gehiegi hain dimentsio txikiko literatura baterako, azkeneko hamarkadetan obrak eta egileak areagotu egin diren arren?

Literatur periodizazioa ez dago behar den moduan ebatzita euskal literaturaren historiografiaren barruan. Mendebaldeko literaturen historian bereizi diren funtsezko aldiak euskal literaturaren historiara mekanikoki aldatzeak kasu bakarrean balio izango luke euskal literaturaren garapen historikoaren espezifikotasunerako. Baina ez litzateke oso zuzena izango euskal literaturaren singularitatea neurriz kanpo azpimarratzea ere, batez ere gaur eguneko aldian, hau da, XX. mendearen erdialdetik gaur egunera arte, gure literaturaren "aggiornamiento" prozesua begi bistakoa, azkarra, eta, hein batean, osoa izan denean. Agian, periodizazio-zeregin horretan, kontuan hartu beharko lirateke gure historia literarioaren elementu espezifikoak.

Lehenengoa da euskal literatura ez dela inoiz izan euskal errealitatearen adierazpen literario bakar eta erabatekoa. Ez dugu ahaztu behar literatura espainiarra eta frantsesa ere badirela, eta euskal literaturatzat har daitezkeela egileak bertakoak izateagatik, gaiagatik eta baita literatura horretan adierazten den euskal munduaren ikuspegi bereziagatik. Nik nahiago izan dut beti "Euskal Herriko literatura" esan euskal literatura esan beharrean, adierazpide hori anbiguoa delako eta, horren ondorioz, gure artean behin baino gehiagotan piztu izan den polemika saihesteko.

Aipatu nahi dudan bigarren elementua hauxe da: euskal literatura euskal errealitate linguistikoa, politikoa eta kulturala kokatzen den bi estatuetan egin dela eta egiten dela. Horrek esan nahi du euskal literatura "kutsatuta" dagoela -zentzurik etimologikoenean- sortzen den espazio politikoko eragin linguistikoez eta eragin soziopolitikoez.

Horrekin ez dugu esan nahi, jakina, bi euskal literatura daudenik; bai ordea, bi euskal historia literario, adierazteko darabilten hizkuntza bera izan arren, ibilbide historiko erabat desberdinak dituztenak; izan ere, Hegoaldekoak, hau da Espainiako estatutan, euskal literatura barne hartzen duten literaturaz kanpoko bitartekoak, eta Iparraldekoak, Frantziako estatuan, oso desberdinak dira arlo askotan.

"Euskal historia literarioa" deitu dugun honen konplexutasuna konpontzeko, gaur egun Euskal Herrian egiten den sorkuntza literarioa irizpide linguistikoekin edo geografikoekin osatzen ahalegindu dira behin baino gehiagotan; gehienetan, ordea, oso modu mekanikoan aplikatuta. Badakit literaturaren egungo teoriak historiagileen esku jartzen dituen eredu operatorioekin, zentzu hertsian, "euskal" literatura izan daitekeen bakarra euskaraz egiten dena izango litzatekeela; eta Unamuno, Baroja edo Gabriel Celaya, esaterako, euskal idazleak izan arren, haien lanak Espainiako sistema literarioaren barne daude.

Jakina, zehaztasun horiek denak erromantizismoan sortu eta esplizituki ala inplizituki literaturaren historiak historia "nazional" gisa ulertzeko joera duen literatur historia-eredu baten zordunak dira: hizkuntza, nazioa eta hizkuntza hori historia edo gertakizun nazionala adierazteko erabiltzen duen literatura.

Historiaren kontzepzio horrek indarra galdu du azken aldian; eta, aldi berean, teoria literario berriek literatura nazionalen mugak bertan behera uzten dituzten kontzeptu operatiboak abiarazi dituzte.

Kontzeptu horietako bat, literatura edo historia literarioa aztertzen dutenen artean erabilia eta eskukatua, orain, gurean bezala, "intertestualitatea" da.

Ez da hau historia literarioaren azterketa diakronikoko intertestualitatearen eta haren operatibitatearen zehaztasun akademikoak egiteko ez aukera ez unea.

Literatur testu oro "intertestua" da: beste bi testuren -testu guztien, finean- "carrefour"ean dago; eta inplizituki -batzuetan esplizituki ere bai- intertestua izenda dezakegun erlazioa adierazten du. Testu hori bada lehenagotik beste testu batzuk izan direlako.

Ikuspuntu horretatik, bilakaera literarioa (kasu honetan, euskal literaturarena) jarraipena bailitzan uler daiteke, edo hobe, intertestualitateen ordezkatzea. Hortik ondorioztatzen da literatura, erabiltzen duen hizkuntza zeinahi dela, espezifikatzen duen eremu intertestualean inskribaturik eta definiturik dagoela.

Txomin Agirreren lehenengo eleberriaren - Auñemendiko lorea- eta Txillardegiren lehenengo eleberriaren -Leturiaren egunkari ezkutua- arteko urteek bi testuen arteko aldeak definitzen dituzte. Jakina, idazteko unean egileak eskura dituen hizkuntza-estadioa eta eleberri-generoak sisteman barneraturik dituen teknika narratiboek eta eleberri-estrategiek ere bai. Baina, jakina, testu bakoitzak errealitatea irudikatzeko darabiltzan munduaren ikuspegiek ere bai.

Jakitunek laburtu egin dituzte bi eleberriak defini ditzaketen ezaugarri guztiak Agirreren eleberria historikoa eta kostunbrista dela, eta Txillardegirena, nabarmen gainera, testu existentzialista dela esanez.

Kostunbrismoaren eta existentzialismoaren arteko kontraposizio hori intertestualitateen aldaketa edo ordezkatze gisa azal daiteke orain.

Literaturaren autonomiak, sistema espezifikoa denez, hari datxekion euskal bizimodu soziokulturalean instituzionalizatzeak eta idazlearen estatutu berriak ez dute maila bereko parekotasunik izan hartzaileei dagokienez. Ez dago literatur hartzaileei buruzko azterketa zorrotzik metodologia moderno berrietatik abiatuta, Mari Jose Olaziregiren lanak izan ezik. Egia esan, haren lana hartuko dute oinarri euskal historia literario modernoaren harrerari eskainiko dizkiogun ideiek.

Hasteko, bi arlo azpimarratu nahi ditugu. Lehena, gaur egun ez dugula euskal irakurlearen soslai soziologikoaren ezagupen zehatzik. Egia da euskaraz irakurtzeko ohitura adina igo ahala jaisten dela, zalantzarik gabe, derrigor eskolatu beharrak baldintzatuta. Irakaskuntzak derrigortzen duen unean eta hark esandakoa irakurtzen da. Horregatik ulertzen da zergatik irakurtzen den maizago Leturiaren egunkari ezkutua Haizeaz bestaldetik baino; Egunero hasten delako edo Ehun metro Ene Jesus baino; Abuztuaren hamabosteko bazkalondoa Manu militari baino, etab.

Harreraren teoria estetikotik bertatik, esan beharra dago irakurleen "iguripenen eremuan" arazorik gabe sartzen diren testuak, testu berritzailea izateagatik, irakurlea iguripenen eremua aldatzera, hots, aberastera behartuko luketen testuak baino gehiago irakurtzen direla. Eta horrek azalpen erraza dauka, euskarazko literaturaren irakurketa eskola-egitarauaren barruan badago derrigor. Doako irakurketatik urruti gaude, estetika hutsean oinarritzen den horretatik, Rolan Barthesek "testuaren plazera" deitu zuen horretatik, alegia.

Euskarazko testuen irakurleen soslaia behar beste ezagutzen ez dugun arren, dakigun apurrak harrera literarioari buruzko ondorio batzuk eragin dizkigu.

Literaturaren autonomia, sorreraren ikuspuntutik behin betiko eskuratua, harrerari dagokion alorrean euskal literatur irakurleek lortu beharreko zerbait da oraindik. Izan ere, testu literarioak -hein handi batean- ikasketa-ariketa eta hizkuntz praktika gisa irakurtzen dira oraindik. Gehiago irakurri behar da -euskaldun alfabetatuen % 36k ez du liburu bakar bat ere irakurtzen urtean- baina, horrez gain, ondo irakurri behar da, hau da, literatura ematen duen plazer estetiko hutsagatik irakurtzea.

Harrera literarioaren beste forma eminente bat harrera estetikoa da. Kritika literarioa, literaturaren teorikoarekin eta historiarekin batera, obra literarioaren azterketa zientifikoan bereizten diren hiru adar garrantzitsuetako bat da.

Hori dela eta, ezin izango genuke euskal historia literario hertsia egin harrerari dagokion atalean, historian barrena euskal testu literarioei egin zaien kritika jaso gabe.

Egia esan, kritika, forma-xede definitua duen diziplina espezifikoa denez, ez zen XIX. mendera arte sortu. Euskal Herriaren kasuan, kritika literarioa agertzen hasi zenean ez zen zezela izan baina bai aldizkakoa eta oinarritzeko gutxieneko irizpiderik gabea. Garaiko, hau da, XIX. mendearen amaierako, aldizkarietan eta prentsan agertzen diren testu literarioei buruzko gogoetak dira.

Baina kritika literarioari dagokionez, testu literarioak hartzeko forma zehatz eta eminente gisa, Euskal Herriko kasuan oso garrantzi handikoa da kritika unibertsitario edo akademikoa deiturikoaren sorrera, kritika periodistikoaren aldean, ez baitzen arrazoi zientifiko batengatik edo iruzkinaren xede den metodologia hertsi batetik sortu.

Azkeneko hogeita hamar urteko historia literariorako oso datu garrantzitsua da Donostian, Deustuan eta Gasteizen, Filologiaren atal orokorragoen artean Euskal Filologia irakasten hasi izana.

Une horretatik, euskara ikasteak (hizkuntza nahiz literatura) berezko nortasuna lortu zuen euskal unibertsitatean eta, literaturari dagokionez behinik behin, ordura arteko ohiturak bertan behera gelditu ziren. Ohitura horiek subjektibismo kritikoz, "diletantismoz" eta batez ere eredu operatorio hertsiz beteta zeuden, eta beste literatura batzuen ikasketan oso eraginkor agertzen ziren. Horien artean nabarmentzekoa da, bereziki, Frantzian egiten zen kritika, gugandik hurbilen dagoena delako. Korronte kritiko berrien sorlekua da Frantzia eta kritika tradizionalaren eta kritika berriaren arteko polemikak protagonismoa hartzen du bertan.

Euskal Filologiako fakultateek atea zabaldu diete literaturaren teoriari eta kritika literario berriaren metodologia berriei, lizentziaturako tesinetan oinarri operatorio gisa eta, batez ere, doktoregorako tesietan. Euskal literaturako egile garrantzitsuenak -klasikoak nahiz garaikideak, Etxepare edo Axularrengandik hasi eta Atxaga, Agirre, Lauaxeta, Lizardi eta beste askorengana- azterketa kritiko hertsien eta oinarri zientifikodunen xede dira, estrukturalismotik harreraren estetikara doazen metodologiak aplikatuz.

Kritika unibertsitarioak, beraz, euskal literaturaren azterketaren diakronian jauzi kualitatiboa dakar, eta horrexegatik, euskal historia literarioan ezinbesteko elementua da, harreraren historiaren alor garrantzitsu bat aberasten duelako eta literaturak gizartean funtzionatzeko ezinbesteko bitartekaritza-lana egiten duelako.

Gogoeta labur horien ondoren, abiapuntura itzultzen bagara, argi dago literaturaren historia eta historia literarioa ez direla gainjartzen eta literatura, bere bilakaera historikoan, soilik azter daiteke zentzuz historia literarioa deituko genukeenaren eremuan eta testuinguruaren baitan.




© Jesús María Lasagabasterren argazkia: Sautrela 2006

© Obabakoak: Erein

© Auñemendiko lorea: Ostoa

© Ene Jesus: Erein